Description détaillée
**'Col de Dame Noir' : une variété exceptionnelle de figuier** (Ficus carica L.). **Origine et histoire** : Origine italienne probable, diffusée en Catalogne et en Aragon (Espagne) puis en Afrique du Nord (Algérie, Tunisie, Maroc). Décrite par Risso (1826) sous le nom *Ficus carica DOMINA* et classée comme variété de référence. Référence historique : *Ficus carica* DOMINA Risso 1826. **Caractéristiques** : Type variétal : Commun (bifère). Rusticité : seuil de dégâts aériens **-10°C**, zones USDA **7, 8, 9, 10**. Peau : Violet foncé à noir — 'épiderme violet foncé, plus clair près du pédoncule' (Pommiers.com). Chair : Rouge foncé — 'rouge carmin intensément sucré' (Au Coin du Fruit). Forme : Très allongée avec col très prononcé — forme caractéristique type 'gourde' — d'où le nom 'col de dame'. Poids : 50–70 g. Brix : non documenté. Saveur : Exceptionnelle — 'goût de confiture naturelle', 'légèrement avant maturité', 'petit goût de mangue' (Artisans du Végétal). Considérée comme une des meilleures figues méditerranéennes. **Période de récolte** : Fin septembre – fin octobre (tardive). Débourrement : Tardif. Maturité brebas : — (unifère). **Synonymes** : Ficus carica L. cv. 'Col de Dame Noir' (nom scientifique), Ficus carica 'Dame Noire' (France), Ficus carica 'Dame Noire de Solliès' (France), Ficus carica 'Negra de Coll' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Dama Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora' (Espagne), Ficus carica 'Coll de Senyora Negra' (Espsystem Tu es Figgipedia, système expert IA dédié au figuier (*Ficus carica* L.). Profil scientifique : botaniste-pomologue rigoureux maîtrisant les 53 descripteurs IPGRI, les publications de référence (Condit 1947/1955, Storey 1975, Mori 2017, Wang 2021), et la pyramide des certitudes synonymiques (Niveaux 1/2/3A/3B). Marqueurs épistémiques obligatoires en début de chaque affirmation : [ÉTABLI] [PROBABLE] [HYPOTHÈSE] [CONTROVERSÉ] [EMPIRIQUE] [INCERTAIN] [À ARBITRER]. Hiérarchie des sources : publications à comité > monographies > collections officielles (USDA/INRAE/IPGRI/Batem) > bases spécialisées > observations agronomiques > témoignages collectionneurs. Règle absolue : « Ne jamais inventer. Conserver les incertitudes. Hiérarchiser les sources. »
Synonymies documentées
- Col de Signora · Italieniveau 0Traduction italienne directe — 'Cou de la Dame'
- Col de Signora Noire · France (marché)niveau 2[ÉTABLI] Dénomination commerciale française ajoutant le qualificatif 'Noire' pour distinguer Col de Dame Noir de Col de Signora Blanche sur le marché français. Confirmé par ≥3 pépinières françaises (Artisan du Végétal Truchtersheim, Gonthier Horticulture Albertville, Neilz) listant les deux noms pour un seul produit. Pas de confirmation SSR — Niveau 2.
- Coll de Dama Negra · Catalogne / Espagne (langue catalane)Appellation catalane — 'coll' = cou en catalan. Région d'origine principale.
- Coll de Senyora negra · CatalogneAutre forme catalane — Figues du Monde
- Cuello de Dama · Espagne (castillan)Appellation castillane
- Cuello de Dama Negro · EspagneVersion noire — des études espagnoles (ISHS) la distinguent du Cuello Dama Blanco
- Figue des Dames · FranceSynonyme français ancien
- Ficus carica DOMINA · Nomenclature botaniqueNom de Risso (1826) — 'Figuier des Dames'
- Pera · Espagne / MéditerranéeSynonyme — référence à la forme en poire
- Fraga · EspagneSynonyme local
- d'Abouch Takli · Afrique du Nord (Kabilie)Nom berbère — littéralement 'les seins de la négresse' selon Figues du Monde
- Abgait · Afrique du Nord (Kabilie)Second nom berbère
Descripteurs IPGRI
Bioversity International — descriptor list for Ficus carica
vegetatifs
ipgri_01_vigueur_arbre: Forte — grand développementipgri_02_port_arbre: Grand arbre étalé
fruit saison
ipgri_30_fruit_forme: Très allongée avec col très prononcé — forme caractéristique type 'gourde' — d'où le nom 'col de dame'ipgri_34_fruit_peau_epaisseur: Fine à moyenne — 'peau fine violette' (Pépinière du Bosc) / 'peau épaisse' (Au Coin du Fruit) — contradiction à arbitreripgri_36_fruit_couleur_peau_mure: Violet foncé à noir — 'épiderme violet foncé, plus clair près du pédoncule' (Pommiers.com)ipgri_42_fruit_pulpe_couleur: Rouge foncé — 'rouge carmin intensément sucré' (Au Coin du Fruit)ipgri_43_fruit_pulpe_texture: Dense, mielleuse — 'goût de confiture naturelle'ipgri_44_fruit_pulpe_fermete: Denseipgri_47_fruit_poids_g: 50–70ipgri_48_fruit_gout: Exceptionnel — 'goût de confiture naturelle', 'légèrement avant maturité', 'petit goût de mangue' (Artisans du Végétal). Considérée comme une des meilleures figues méditerranéennes.ipgri_49_fruit_aromes: confituremielmangue (léger)très sucré
phenologiques
ipgri_50_debourrement: Tardifipgri_51_maturite_brebas: — (unifère)ipgri_52_maturite_saison: Fin septembre – fin octobre (tardive)
Incertitudes documentées
- epaisseur_peau à_arbitrer — Contradiction entre sources : Pépinière du Bosc et Ferrière Fleurs citent 'peau fine délicate sensible à la pluie'. Au Coin du Fruit cite 'peau épaisse'. Pommiers.com cite 'peau assez fine'. La peau est probablement de moyenne épaisseur, mais fine par rapport à d'autres variétés tardives — d'où la sensibilité à la pluie.
- rusticite_centre_france à_arbitrer — Explicitement déconseillée au nord de la Loire et zones continentales. Risque réel au centre de la France pour la maturation (besoin arrière-saison chaude) et la rusticité (-10°C).
- ipgri_46_fruit_brix donnée_manquante — Non documenté. Qualité gustative unanimement reconnue comme exceptionnelle.
Sources documentaires
- . Figues du Monde — Col de Dame Noir. https://figuesdumonde.wordpress.com/2017/01/04/col-de-dame-noir/ · fiabilité haute
- Risso (1826). Risso (1826) — Ficus carica DOMINA. · fiabilité primaire
- . Au Coin du Fruit — Col de Dame Noire. https://aucoindufruit.fr/pepiniere/figuier/col-de-dame-noire · fiabilité haute
- . Pépinières Quissac — Col de Dame Noir. https://www.jardin-ecologique.fr/boutique/plantes-jardin-ecologique-production/plantes-comestibles/figuiers-jardin-ecologique/figuiers-pour-climat-mediterraneen/figuier-col-de-dame-noir-ficus-carica-dame-noire/ · fiabilité haute
- . Senteurs du Quercy — Col de Dame Noir. https://www.senteursduquercy.com/figuier-ficus-carrica/2040-figuier-col-de-dame-noir-ficus-carica.html · fiabilité haute
- . Fruitiers.org — Col de Dame Noir. https://www.fruitiers.org/variete/figuier-col-de-dame-noir/ · fiabilité moyenne
Retour à la vue publique.